April 26, 2026 2 min to read

ICOTH 2026 - Από τα Αντικείμενα στις Έννοιες: Πώς Οργανώνουν τον Κόσμο τα Νευροδιαφορετικά Παιδιά

Ή πώς τα αντικείμενα «παίζουν» μεταξύ τους

Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο τα παιδιά οργανώνουν τη γνώση τους δεν μπορεί να αποκοπεί από τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν με τα ίδια τα αντικείμενα. Σύμφωνα με το πλαίσιο της ενσώματης νόησης, τα αντικείμενα δεν είναι απλώς φορείς νοήματος, αλλά προσφέρουν δυνατότητες δράσης — τα λεγόμενα affordances.

Τα affordances διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες:

1. αισθητηριοκινητικά (physical), που σχετίζονται με τις ιδιότητες του αντικειμένου (υφή, σχήμα, βάρος), και
2. κοινωνικά/πολιτισμικά (cultural), που αφορούν τον «συμβατικό» τρόπο χρήσης τους (π.χ. ένα μολύβι για γράψιμο).

Η παρούσα μελέτη δείχνει ότι στα νευροδιαφορετικά παιδιά, η ισορροπία μεταξύ αυτών των δύο τύπων affordances δεν είναι σταθερή, αλλά μεταβάλλεται δυναμικά ανάλογα με το πλαίσιο.

Ένα από τα βασικά ευρήματα είναι η υψηλή μεταβλητότητα των αποκρίσεων της κλινικής ομάδας, η οποία επηρεάζεται έντονα από:

• τον τρόπο παρουσίασης των αντικειμένων (εικόνες vs πραγματικά αντικείμενα)
• και το είδος της σημασιολογικής σχέσης (τύπος τριάδας)

Όταν δεν υπήρχε σαφής σύνδεση με δράση μεταξύ των αντικειμένων (θεματικές σχέσεις χωρίς δράση), τα νευροδιαφορετικά παιδιά:

• επέλεγαν λιγότερο συχνά θεματικές συνδέσεις
• στρέφονταν περισσότερο σε κατηγοριοποιητικές επιλογές
• και εμφάνιζαν αυξημένες μη συμβατικές δράσεις

Οι μη συμβατικές αυτές δράσεις δεν ήταν τυχαίες, αλλά ακολουθούσαν συγκεκριμένα μοτίβα αισθητηριακής διερεύνησης, όπως:

• επαναλαμβανόμενο χτύπημα (tapping)
• περιστροφή και κύλιση αντικειμένων
• συμπίεση και τριβή
• εξερεύνηση υφής ή θερμοκρασίας
• οπτική παρακολούθηση μέσω κίνησης

Ωστόσο, ένα κρίσιμο εύρημα είναι ότι ακόμη και σε αυτές τις περιπτώσεις, τα παιδιά δεν στερούνταν γνώσης του κοινωνικά αναμενόμενου τρόπου χρήσης. Παρότι η οδηγία ήταν ανοιχτή («πάρε ό,τι θέλεις»), τα παιδιά:

• έδειχναν ενημερότητα της “σωστής” επιλογής
• ή προχωρούσαν σε διπλές δράσεις, συνδυάζοντας έναν συμβατικό (κοινωνικά μαθημένο) τρόπο χρήσης με έναν μη συμβατικό, πιο αισθητηριακό τρόπο

Το μοτίβο αυτό υποδεικνύει ότι η διαφοροποίηση δεν αφορά την απουσία σημασιολογικής γνώσης, αλλά τον τρόπο με τον οποίο αυτή ενεργοποιείται και συνυπάρχει με τις αισθητηριακές ανάγκες και τις δυνατότητες δράσης που προσφέρει το αντικείμενο.

Αντίθετα, όταν τα παιδιά αλληλεπιδρούσαν με πραγματικά αντικείμενα που προσέφεραν ξεκάθαρη, συμβατική δράση, παρατηρήθηκε μια διαφορετική εικόνα. Τα νευροδιαφορετικά παιδιά:

• έκαναν επιλογές πιο κοντά σε εκείνες των παιδιών τυπικής ανάπτυξης
• και εμφάνιζαν αρκετές συμβατικές δράσεις.

Συνολικά, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η σημασιολογική οργάνωση στα νευροδιαφορετικά παιδιά είναι μια δυναμική διαδικασία, η οποία διαμορφώνεται από την αλληλεπίδραση μεταξύ γνώσης, σώματος και περιβάλλοντος. Το τι «κάνει» ένα αντικείμενο —και το τι επιτρέπει στο παιδί να κάνει— φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στη σκέψη και τη συμπεριφορά.

Η κατανόηση αυτής της δυναμικής έχει σημαντικές προεκτάσεις για την αξιολόγηση και την παρέμβαση, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για χρήση πραγματικών αντικειμένων και για σχεδιασμό δραστηριοτήτων που αξιοποιούν ενεργά τα affordances του περιβάλλοντος.

Μπορείτε να βρείτε την εργασία μου και τη σχετική παρουσίαση εδώ και εδώ αντίστοιχα!