January 8, 2026 2 min to read

Το Κοινωνικό Μοντέλο της Αναπηρίας

Από την «ατομική δυσκολία» στη συλλογική ευθύνη

Για πολλά χρόνια, η αναπηρία προσεγγιζόταν κυρίως μέσα από το ιατρικό μοντέλο, το οποίο την αντιλαμβανόταν ως ένα ατομικό πρόβλημα που έπρεπε να «θεραπευτεί», να διορθωθεί ή να προσαρμοστεί. Αυτή η οπτική, αν και συνέβαλε στην ανάπτυξη παρεμβάσεων και υποστηρικτικών υπηρεσιών, συχνά περιόριζε την αναπηρία αποκλειστικά στο σώμα ή στο άτομο.

Το κοινωνικό μοντέλο της αναπηρίας έρχεται να μετατοπίσει ριζικά αυτή τη θεώρηση. Προτείνει ότι η αναπηρία δεν προκύπτει πρωτίστως από τη δυσλειτουργία, αλλά από τα κοινωνικά, περιβαλλοντικά και στάσιμα εμπόδια που αποκλείουν τη συμμετοχή των ατόμων στην καθημερινή ζωή.

Τι είναι το κοινωνικό μοντέλο της αναπηρίας

Το κοινωνικό μοντέλο αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1970 από οργανώσεις ακτιβιστών, όπως η Union of the Physically Impaired Against Segregation (UPIAS), και από ακαδημαϊκούς όπως ο Mike Oliver. Η βασική του συμβολή είναι η σαφής διάκριση ανάμεσα σε δύο έννοιες:

• Δυσλειτουργία (Impairment): Μια σωματική, αισθητηριακή ή γνωστική διαφοροποίηση.

• Αναπηρία (Disability): Τα εμπόδια που δημιουργεί η κοινωνία και το περιβάλλον, τα οποία περιορίζουν τη συμμετοχή του ατόμου.

Με αυτή την προσέγγιση, η αναπηρία μετατρέπεται από ατομικό «πρόβλημα» σε ζήτημα κοινωνικής ευθύνης, που απαιτεί αλλαγές στην εκπαίδευση, την εργασία, τις μεταφορές, τη χωροταξία και τις κοινωνικές στάσεις.

Η ένταξη ως κεντρικός στόχος

Στον πυρήνα του κοινωνικού μοντέλου βρίσκεται η ένταξη και η ισότιμη συμμετοχή όλων. Αυτό σημαίνει:

• Προσβάσιμα περιβάλλοντα
  Σχεδιασμός κτιρίων, δημόσιων χώρων, μεταφορών και ψηφιακών εργαλείων με βάση τις ανάγκες όλων των ανθρώπων.

• Ίσες ευκαιρίες
  Πραγματική πρόσβαση στην εκπαίδευση, την εργασία και την υγειονομική φροντίδα, χωρίς αποκλεισμούς.

• Αντιπροσώπευση και φωνή
  Συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στη λήψη αποφάσεων, στην πολιτική, στα μέσα ενημέρωσης και σε ηγετικούς ρόλους.

• Ανεξάρτητη διαβίωση
  Υποστήριξη πρωτοβουλιών που ενδυναμώνουν τα ίδια τα άτομα να αποφασίζουν για τη ζωή τους, με σεβασμό στην αυτονομία και τις επιλογές τους.

Τα οφέλη του κοινωνικού μοντέλου

Η υιοθέτηση του κοινωνικού μοντέλου της αναπηρίας οδηγεί σε ουσιαστικές αλλαγές:

• Αναγνωρίζεται ότι η ισότητα και η προσβασιμότητα είναι συλλογική ευθύνη.

• Δημιουργούνται πολιτικές και υποδομές που μειώνουν ή εξαλείφουν τα εμπόδια.

• Τα άτομα με αναπηρία ενδυναμώνονται ώστε να συμμετέχουν ενεργά και ισότιμα στην κοινωνική ζωή.

Συμπέρασμα

Το κοινωνικό μοντέλο της αναπηρίας δεν αποτελεί απλώς ένα θεωρητικό πλαίσιο. Είναι ένα κάλεσμα για δράση.
Αφαιρώντας τα κοινωνικά εμπόδια και επανασχεδιάζοντας τα περιβάλλοντα και τις στάσεις μας, δημιουργούμε μια κοινωνία όπου η διαφορετικότητα δεν αποκλείει, αλλά χωρά και ανθίζει.

Η ενημέρωση, η ευαισθησία και η έμπρακτη δέσμευση για ισότητα αποτελούν τα θεμέλια μιας κοινωνίας που δεν αφήνει κανέναν πίσω.

Πηγές

Barnes, C. (2012). Understanding the social model of disability: Past, present, and future. ​ In N. Watson, A. Roulstone, & C. Thomas (Eds.), Routledge Handbook of Disability Studies (Chapter 2). ​ Routledge. https://www.routledgehandbooks.com/doi/10.4324/9780203144114.ch2