Echo Play
3 min to read
Από τη Διόρθωση στην Κατανόηση
Η νευροδιαφορετικά-υποστηρικτική εργοθεραπεία
Για πολλά χρόνια, οι παρεμβάσεις σε αυτιστικά και νευροδιαφορετικά παιδιά βασίστηκαν κυρίως στην προσπάθεια ανάπτυξης συγκεκριμένων δεξιοτήτων και στη μείωση συμπεριφορών που θεωρούνταν «διαφορετικές» ή «μη αναμενόμενες». Η θεραπευτική διαδικασία συχνά οργανωνόταν γύρω από ερωτήματα όπως: «Ποια δεξιότητα χρειάζεται να αποκτήσει το παιδί;» ή «Ποια συμπεριφορά χρειάζεται να αλλάξει;».
Σήμερα, η σύγχρονη εργοθεραπεία εξελίσσεται προς μια διαφορετική κατεύθυνση. Η προσέγγιση της νευροδιαφορετικότητας μάς προσκαλεί να δούμε τον αυτισμό και τις νευρολογικές διαφοροποιήσεις όχι ως ελλείμματα που χρειάζονται διόρθωση, αλλά ως διαφορετικούς τρόπους σκέψης, επικοινωνίας, επεξεργασίας και συμμετοχής στον κόσμο.
Η ερώτηση αλλάζει.
Από το:
«Πώς θα βοηθήσουμε το παιδί να γίνει περισσότερο σαν τους άλλους;»
μετακινούμαστε στο:
«Πώς μπορούμε να κατανοήσουμε αυτό το παιδί και να δημιουργήσουμε τις συνθήκες ώστε να συμμετέχει με τον δικό του τρόπο;»
Το παιδί ως ενεργός συμμετέχων στη θεραπεία
Η νευροδιαφορετικά-υποστηρικτική εργοθεραπεία βασίζεται στη συνεργασία και στον σεβασμό της μοναδικής ταυτότητας κάθε παιδιού.
Ο θεραπευτής δεν ξεκινά από αυτό που «λείπει», αλλά από αυτό που υπάρχει ήδη:
- τον τρόπο που το παιδί επικοινωνεί,
- τον τρόπο που παίζει,
- τα ενδιαφέροντά του,
- τις αισθητηριακές του ανάγκες,
- τους τρόπους με τους οποίους εξερευνά το περιβάλλον.
Το παιδί δεν αντιμετωπίζεται ως ένα σύνολο δεξιοτήτων που πρέπει να εκπαιδευτούν, αλλά ως ένα άτομο με δικές του προτιμήσεις, εμπειρίες και τρόπους σύνδεσης.
Η θεραπευτική σχέση γίνεται ένας χώρος ασφάλειας όπου το παιδί μπορεί να εξερευνήσει, να πειραματιστεί και να αναπτύξει νέες δυνατότητες χωρίς να χρειάζεται πρώτα να αλλάξει τον τρόπο που είναι.
Το παιχνίδι ως γλώσσα του παιδιού
Στην εργοθεραπεία, το παιχνίδι αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα της παιδικής ηλικίας. Μέσα από το παιχνίδι το παιδί επικοινωνεί, μαθαίνει, οργανώνει τις εμπειρίες του και δημιουργεί σχέσεις.
Ένα παιδί μπορεί να παίζει επαναλαμβανόμενα, να ταξινομεί αντικείμενα, να ενδιαφέρεται έντονα για συγκεκριμένα θέματα ή να εξερευνά ένα παιχνίδι με διαφορετικό τρόπο από αυτόν που περιμένουμε.
Η νευροδιαφορετικά-υποστηρικτική προσέγγιση δεν βλέπει αυτούς τους τρόπους παιχνιδιού ως κάτι που πρέπει απαραίτητα να σταματήσει.
Αντίθετα, προσπαθεί να κατανοήσει:
Τι μας λέει αυτό το παιχνίδι για το παιδί;
Μπορεί να αποτελεί τρόπο εξερεύνησης, αυτορρύθμισης, μάθησης ή επικοινωνίας. Ο στόχος δεν είναι να αντικατασταθεί ο τρόπος παιχνιδιού του παιδιού, αλλά να δημιουργηθούν γέφυρες για περισσότερη σύνδεση και συμμετοχή.
Από την αλλαγή συμπεριφοράς στην κατανόηση των αναγκών
Μια σημαντική αλλαγή αφορά τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τις συμπεριφορές.
Μια επαναλαμβανόμενη κίνηση, ένας ήχος ή μια ανάγκη για συγκεκριμένη ρουτίνα δεν αποτελούν απλώς «συμπτώματα» που πρέπει να μειωθούν. Μπορεί να αποτελούν τρόπους με τους οποίους το παιδί:
- ρυθμίζει το σώμα του,
- διαχειρίζεται την αισθητηριακή πληροφορία,
- εκφράζει συναισθήματα,
- αντιμετωπίζει απαιτητικές καταστάσεις.
Αντί να ρωτήσουμε:
«Πώς θα σταματήσουμε αυτή τη συμπεριφορά;»
η εργοθεραπευτική σκέψη μπορεί να ξεκινήσει από το:
«Τι προσπαθεί να μας επικοινωνήσει αυτή η συμπεριφορά;»
Η σημασία του περιβάλλοντος
Η συμμετοχή ενός παιδιού δεν εξαρτάται μόνο από τις ατομικές του ικανότητες. Επηρεάζεται σημαντικά από το περιβάλλον στο οποίο ζει, μαθαίνει και παίζει.
Ένα παιδί που δυσκολεύεται σε ένα έντονα θορυβώδες περιβάλλον μπορεί να μην χρειάζεται απλώς να «μάθει να αντέχει». Μπορεί να χρειάζεται ένα περιβάλλον που κατανοεί τις αισθητηριακές του ανάγκες.
Η εργοθεραπεία επομένως δεν εστιάζει μόνο στην αλλαγή του παιδιού, αλλά και στην προσαρμογή των συνθηκών γύρω του.
Μερικές φορές η μεγαλύτερη αλλαγή δεν συμβαίνει όταν το παιδί προσαρμόζεται περισσότερο στον κόσμο, αλλά όταν ο κόσμος γίνεται πιο προσβάσιμος για το παιδί.
Η νέα έννοια της θεραπευτικής επιτυχίας
Σε μια νευροδιαφορετικά-υποστηρικτική προσέγγιση, επιτυχία δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ένα παιδί φαίνεται περισσότερο «τυπικό».
Επιτυχία μπορεί να σημαίνει ότι:
- μπορεί να εκφράζει τις ανάγκες του,
- αισθάνεται ασφάλεια στη θεραπευτική σχέση,
- συμμετέχει σε δραστηριότητες που έχουν νόημα για εκείνο,
- χρησιμοποιεί τρόπους ρύθμισης που το βοηθούν,
- αναπτύσσει αυτονομία και εμπιστοσύνη στον εαυτό του.
Η εργοθεραπεία δεν έχει ως στόχο να αφαιρέσει τη διαφορετικότητα. Έχει ως στόχο να δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε κάθε παιδί να μπορεί να συμμετέχει, να συνδέεται και να αναπτύσσεται με τον δικό του μοναδικό τρόπο.
Πιο αναλυτικά εδώ.
Επιμέλεια: Χαλδαιοπούλου Νικολέττα
Βιβλιογραφία
Twinley, R. (2024). Neurodivergent affirming practice in occupational therapy: Scoping review and qualitative content analysis of the literature. Neurodiversity, 2, 1–15.
Dallman, A., Williams, K., Boheler, J., & Boheler, G. (2024). Moving toward neurodiversity-affirming occupational therapy for autistic people: Key questions and next steps. The Open Journal of Occupational Therapy, 12(4), 1–7.
