August 3, 2026 6 min to read

Από το «Ποιος είμαι» στο «Τι κάνω»

Η εργοθεραπευτική ταυτότητα, τα έργα και η συμμετοχή στη ζωή

Εισαγωγή

Όταν μιλάμε για εργοθεραπεία, συχνά η πρώτη σκέψη οδηγείται στις δεξιότητες: στη βελτίωση της κίνησης, στην αυτονομία, στην εκπαίδευση καθημερινών δραστηριοτήτων ή στην ανάπτυξη ικανοτήτων. Ωστόσο, στον πυρήνα της εργοθεραπευτικής επιστήμης βρίσκεται μια βαθύτερη ερώτηση: Ποιος είναι ο άνθρωπος μέσα από αυτά που κάνει;

Η εργοθεραπεία δεν αφορά μόνο την εκτέλεση δραστηριοτήτων, αλλά τη σχέση ανάμεσα στο άτομο και στα έργα που δίνουν νόημα στη ζωή του. Τα έργα δεν αποτελούν απλές καθημερινές υποχρεώσεις· αποτελούν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι εκφράζουν την ταυτότητά τους, δημιουργούν σχέσεις, συμμετέχουν στην κοινωνία και διαμορφώνουν την αίσθηση του εαυτού τους.

Η εργοθεραπευτική ταυτότητα: Ποιος είμαι μέσα από αυτά που κάνω

Η εργοθεραπευτική ταυτότητα (occupational identity) αποτελεί μια κεντρική έννοια στην εργοθεραπεία και την επιστήμη των έργων. Αναφέρεται στον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως ένα ον που συμμετέχει σε έργα με νόημα.

Δεν αφορά μόνο τους ρόλους που έχουμε, αλλά τη βαθύτερη σύνδεση ανάμεσα:

• σε αυτό που είμαστε,

• σε αυτά που κάνουμε,

• σε αυτά που επιθυμούμε να γίνουμε,

• και στους ανθρώπους και τα περιβάλλοντα στα οποία ανήκουμε.

Η εργοθεραπευτική ταυτότητα είναι δυναμική και εξελίσσεται καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής. Διαμορφώνεται μέσα από τις εμπειρίες μας, τις σχέσεις μας, τις αξίες μας και τις ευκαιρίες που έχουμε να συμμετέχουμε σε δραστηριότητες που έχουν προσωπικό νόημα.

Ένα παιδί δεν είναι απλώς ένας μαθητής που γράφει, παίζει ή συμμετέχει στην τάξη. Είναι ένα παιδί που μέσα από αυτά τα έργα αναπτύσσει την εικόνα του εαυτού του ως φίλος, συμμαθητής, δημιουργός, εξερευνητής.

Ένας ενήλικας δεν είναι απλώς ένας εργαζόμενος. Είναι ένας άνθρωπος που μέσα από την εργασία, την οικογένεια, τις σχέσεις και τα ενδιαφέροντά του εκφράζει ποιος είναι.

Being – Doing – Becoming – Belonging: Οι διαστάσεις της ανθρώπινης

συμμετοχής

Η εργοθεραπευτική ταυτότητα μπορεί να κατανοηθεί μέσα από τέσσερις αλληλένδετες διαστάσεις:

Being – Ύπαρξη

Ποιος είμαι; Ποιες είναι οι αξίες, οι ανάγκες, οι επιθυμίες και τα χαρακτηριστικά που με κάνουν μοναδικό;

Doing – Έργο / Πράξη

Τι κάνω; Ποιες δραστηριότητες επιλέγω, ποιους ρόλους αναλαμβάνω και σε ποιες εμπειρίες συμμετέχω;

Becoming – Γίγνεσθαι

Ποιος εξελίσσομαι να γίνω; Πώς οι εμπειρίες μου διαμορφώνουν το μέλλον μου;

Belonging – Ανήκειν

Πού ανήκω; Πώς συνδέομαι με την οικογένεια, τους φίλους, το σχολείο, την κοινότητα και την κοινωνία;

Αυτές οι διαστάσεις δεν λειτουργούν ανεξάρτητα. Το έργο διαμορφώνει την ταυτότητα, αλλά και η ταυτότητα καθοδηγεί τα έργα που επιλέγουμε.

Το doing διαμορφώνει το being και το being δίνει νόημα στο doing.

Τα έργα: Ο τρόπος με τον οποίο συμμετέχουμε στη ζωή

Στην εργοθεραπεία, τα έργα περιλαμβάνουν όλες τις δραστηριότητες στις οποίες συμμετέχει ο άνθρωπος καθημερινά. Σύμφωνα με το Occupational Therapy Practice Framework (AOTA, 2020), τα έργα οργανώνονται σε βασικούς τομείς:

Δραστηριότητες καθημερινής ζωής (ADLs)

Αφορούν τις βασικές δραστηριότητες αυτοφροντίδας:

• προσωπική υγιεινή,

• ντύσιμο,

• σίτιση,

• χρήση τουαλέτας,

• κινητικότητα.

Οι δραστηριότητες αυτές δεν αφορούν μόνο την ανεξαρτησία. Συνδέονται με την αίσθηση ικανότητας, αυτονομίας και συμμετοχής.

Σύνθετες δραστηριότητες καθημερινής ζωής (IADLs)

Περιλαμβάνουν δραστηριότητες που επιτρέπουν στο άτομο να συμμετέχει πλήρως στην οικογένεια και την κοινωνία:

• φροντίδα άλλων,

• διαχείριση σπιτιού,

• προετοιμασία γευμάτων,

• επικοινωνία,

• οικονομική διαχείριση,

• μετακίνηση στην κοινότητα.

Εκπαίδευση

Η συμμετοχή στη μάθηση δεν αφορά μόνο την απόκτηση γνώσεων. Μέσα από την εκπαίδευση το παιδί αναπτύσσει ρόλους, σχέσεις και την αίσθηση ότι αποτελεί μέλος μιας ομάδας.

Εργασία

Η εργασία αποτελεί σημαντικό μέρος της ταυτότητας πολλών ανθρώπων, καθώς συνδέεται με την προσφορά, την ανεξαρτησία, την κοινωνική θέση και την προσωπική αξία.

Παιχνίδι

Ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία, το παιχνίδι αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα έργα. Μέσα από το παιχνίδι το παιδί:

• εξερευνά,

• δημιουργεί,

• επικοινωνεί,

• δοκιμάζει ρόλους,

• μαθαίνει για τον εαυτό του και τον κόσμο.

Το παιχνίδι δεν είναι απλώς ένας τρόπος διασκέδασης. Είναι ένας τρόπος ύπαρξης και συμμετοχής.

Αναψυχή και κοινωνική συμμετοχή

Οι σχέσεις, οι φιλίες, τα ενδιαφέροντα και η συμμετοχή στην κοινότητα αποτελούν θεμελιώδη στοιχεία της ανθρώπινης εμπειρίας.

Ο άνθρωπος δεν ολοκληρώνεται μόνο μέσα από αυτά που κάνει, αλλά και μέσα από το πού ανήκει.

Οι δεξιότητες ως γέφυρα προς τη συμμετοχή

Για να μπορεί ένα άτομο να συμμετέχει στα έργα που έχουν νόημα για εκείνο, χρειάζεται ένα σύνολο δεξιοτήτων.

Οι εργοθεραπευτές αξιολογούν:

Κινητικές δεξιότητες

Την ικανότητα κίνησης, χειρισμού αντικειμένων, ισορροπίας και συντονισμού.

Δεξιότητες επεξεργασίας

Την οργάνωση, τον σχεδιασμό, την ακολουθία βημάτων και την επίλυση προβλημάτων.

Αισθητηριακή επεξεργασία

Τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος λαμβάνει, οργανώνει και ερμηνεύει τις αισθητηριακές πληροφορίες ώστε το άτομο να μπορεί να ανταποκριθεί στο περιβάλλον.

Κοινωνικές δεξιότητες

Την επικοινωνία, τη συνεργασία, την κατανόηση των άλλων και τη συμμετοχή σε κοινωνικές σχέσεις.

Ωστόσο, ο στόχος δεν είναι η ανάπτυξη δεξιοτήτων αποκομμένη από τη ζωή. Οι δεξιότητες αποκτούν αξία όταν επιτρέπουν στο άτομο να συμμετέχει σε έργα που έχουν προσωπικό νόημα.

Ένταξη και δικαιοσύνη στα έργα

Η εργοθεραπεία αναγνωρίζει ότι η συμμετοχή δεν εξαρτάται μόνο από τις ικανότητες του ατόμου, αλλά και από το περιβάλλον.

Η δικαιοσύνη στα έργα (occupational justice) αφορά το δικαίωμα κάθε ανθρώπου να έχει πρόσβαση σε δραστηριότητες που υποστηρίζουν την υγεία, την ευεξία και την ταυτότητά του.

Αυτό σημαίνει:

• ένα παιδί με αναπηρία να έχει πρόσβαση στο παιχνίδι και στη μάθηση,

• ένας ενήλικας να μπορεί να συμμετέχει στην εργασία ή στην κοινότητα,

• ένα άτομο μεγαλύτερης ηλικίας να διατηρεί ρόλους και σχέσεις που έχουν αξία για εκείνο.

Η εργοθεραπεία δεν προσπαθεί μόνο να αλλάξει το άτομο. Συχνά εργάζεται για την αλλαγή των περιβαλλόντων, ώστε η συμμετοχή να γίνεται δυνατή.

Ο στόχος της εργοθεραπείας

Ο τελικός στόχος της εργοθεραπείας δεν είναι απλώς η εκτέλεση μιας δραστηριότητας.

Είναι να βοηθήσει τον άνθρωπο:

• να συμμετέχει σε έργα που έχουν νόημα,

• να διατηρεί ή να δημιουργεί σημαντικούς ρόλους,

• να εκφράζει την ταυτότητά του,

• να αισθάνεται ότι ανήκει.

Γιατί πίσω από κάθε έργο υπάρχει ένας άνθρωπος.

Και πίσω από κάθε δεξιότητα υπάρχει μια ζωή που θέλει να συμμετέχει.

Συμπέρασμα

Τα έργα είναι ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι συναντούν τον κόσμο. Μέσα από αυτά δημιουργούν σχέσεις, αποκτούν εμπειρίες, αναπτύσσονται και εκφράζουν ποιοι είναι.

Η εργοθεραπεία βλέπει τον άνθρωπο όχι μόνο ως σύνολο δεξιοτήτων, αλλά ως ένα ον με ιστορία, επιθυμίες, ρόλους και ανάγκη για συμμετοχή.

Από το είμαι (being), στο κάνω (doing), στο εξελίσσομαι (becoming) και στο ανήκω (belonging), η εργοθεραπεία υποστηρίζει τη δυνατότητα κάθε ανθρώπου να ζήσει μια ζωή με νόημα.

Επιμέλεια: Χαλδαιοπούλου Νικολέττα

Αναφορές

American Occupational Therapy Association. (2020). Occupational therapy practice framework: Domain and process (4th ed.). American Journal of Occupational Therapy, 74(Suppl. 2), 7412410010.

Hansson, S. O., Björklund Carlstedt, A., & Morville, A.-L. (2022). Occupational identity in occupational therapy: A concept analysis. Scandinavian Journal of Occupational Therapy, 29(3), 198–209.